سروده های شاعران اسدآباد : asadabad

یک

     دو

          سه

همین قدر کافی ست؛

تا برای دیدنم

خودت را،

به زیرِ این زمین برسانی؛

و خلوت های خاکستری ام را،

در ازدحام سکوتِ این چهاردیواری

به تماشا بنشینی.

من اینجا

ناگفته های غبارگرفته ام را،

قاب می گیرم؛

و آن را

تنها به یک زبان زنده ی دنیا

به دیوار جهان می کوبم:

"آی آدم های روی این زمین،

سکوتم فریادی ست،

اگر چشم باشید."

/منبع وبلاگ خلوت های خاکستری

من کویرم،توبیا باران باش
ابرشو،دادبزن، گریان باش
اخم بر چهره ی گل زیبا نیست
فکر پایئز نکن،خندان باش
در بساط چمن و ایوان بهار
توشبی تا به سحر مهمان باش
دوسه سطری بنویس از غم عشق
قصه ی عشق مرا پایان با ش
نسخه ای بهر علاج دل زار
درد هجران مرا درمان باش
سایه ات رازسرم دور نکن
بنشین دربر من، جانان باش
چشم فانی همه محو رخ تست
تک گل سرخ سر بستان باش

****   ****   ****   ****
(آتش وآب)

بنده ی جام شرابم چه کنم
مست از آتش وآبم چه کنم
درهم آغوشی مستانه ی تاک
یک شبی گرکه نخوابم چه کنم
اهل شهرستان دریا، نه، بگو
دشمن جان سرابم چه کنم
همچو زلفان شکن در شکنت
دائما در پیچ و تابم چه کنم
عذر دارم که شدم عربده جو
مست از باده نابم چه کنم
عفو کن بر من درویش،گناه
من غلام بو ترابم چه کنم
(بر گرفته از سایت       www.shereno.com 

شرح احوال:

میر مغیث ‌الدین محوی همدانی در اسدآباد همدان متولد شد، اگرچه تاریخ تولد او را هیچ منبعی ذکر نکرده است ولی در مورد مولد او هیچ شکی نیست. میر مغیث‌الدین در دوازده سالگی از همدان به مقصد اردبیل راهی شد و برای تحصیل، مدت چهارسال در آن شهر اقامت گزید. سپس به قصد زیارت و کسب علوم ظاهر و باطن از راه کردستان به نجف اشرف و کربلای معلّا شتافت و مدت هشت سال در آن دو شهر علوم مختلف را آموخت.

پس از آنجا به قصد مشهد مقدس و سیر خراسان به حرکت در آمد و مدتی مدید در مشهد و هرات به طالب علمی روزگار گذرانید. آن هنگام که «حمزه میرزا پسر شاه محمد خدابنده» (مقتول ۹۹۴ هـ) به محاصره هرات پرداخت یعنی به سال ۹۹۱ هـ، او از قتل و غارت به تنگ آمد و رهسپار هند گردید در حالی که این رباعی را زیر لب زمزمه می‌کرد:

    شوق آمد و ویرانه‌ام از بیخ بکند           زد چنگ و کباب دلم از سیخ بکند

    در سینه گذشت یاد هندم، هیهات             هان دور که پیل مست ما میخ بکند

وی از راه بندر جرون (بندر عباس) به قصد دریافت خدمت عبدالرحیم خان‌خانان به هند شتافت. بعد از رسیدن به خدمت خان‌خانان و بهره‌مندی از الطاف او، راهی حرمین شریفین شد و بعد از زیارت حرمین شریفین دوباره به هند بازگشت. بار دیگر از آنجا به قصد توطن در عتبات عالیات راهی عراق شد ولی در آنجا ساکن نماند و به زادگاه خود بازگشت و در سال ۱۱۱۶ هـ در اسدآباد دیده از جهان فرو بست و در مقبرة سادات اسدآباد مدفون گشت.

ملاعبد الباقی نهاوندی که از شاگردان و مریدان وی بوده و نگارنده زندگی نامه وی، رباعیات محوی را در زمان حیات او در سال ۱۰۱۴ جمع‌آوری کرده است . این نسخه دارای اتقان زیادی است.

مضمون اشعار:

همگان محوی را رباعی‌گو دانسته‌اند و این مطلب به جاست زیرا او در یک رباعی همه قالبهای شعری را رد می‌کند و تنها رباعی را می‌پسندد. در عین حال که خاقانی را می‌ستاید، ادعا می‌کند اگر خاقانی در قصیده سرایی سر ‌آمد است او نیز در رباعی‌گویی سر ‌آمد است.

حرفم بشنو ز شاعری یک سو باش           با قطعه و مدح و مثنوی بدخو باش

بسیار مگو نفس درازی غلط است          خاقانی اگر شوی رباعی گو باش

در رباعی دیگری، رباعی‌های خود را هم مرتبه با شاهنامه قرار می‌دهد و نیز ادعا می‌کند که غزلهای عاشقانه او همان رباعی‌های اویند. همچنین ادعا می‌کند که اگرچه در قالب رباعی قبل از او شعر زیاد سروده شده است ولی این سبک و طرز رباعی‌گویی اختراع اوست و تازه است:

شهنامه عاشقی رباعی من است         خورشیدم و این خط شعاعی من است

هر چند که گفته‌اند از این پیش اما           داند همه کس که اختراعی من است

محوی نیز همانند دیگر شاعران هم عهد خود که پیرو سنت فرهنگی عصر خود بودند، مدرسه و علوم ظاهری را رد می‌کند و به خود و خواننده خود هشدار می‌دهد که از این عالمان ظاهری پیروی ننماید:

از میکده سوی مدرسه ره نکنی         خود را به عبث اسیر این چه نکنی

هان برحذر از یحمل اسفاراً باش          زانو بر این مدرسان ته نکنی

او صوفیه و اهل خانقاه عصر خود را نیز رد می‌کند و به صراحت زشتی‌ها و اعمال نادرست این گروه را بیان می‌دارد:

این قوم که جز نام قلندرشان نیست     غیراز سر بنگ هیچ در سرشان نیست

سرمستانند عاری از جامه و دلق          جزنشاء و بچه درسر و برشان نیست

محوی از مردم روزگار خود و پستی‌های آنان نیز دلی پرخون دارد. البته هر کس هم که به جای او می‌بود و آن بی‌رسمی‌ها و قتل و غارت‌ها را می‌دید این گونه اظهار نظر می‌کرد:

و چه اناث

او نیز هم چون هر انسان آگاه دیگری مخالف ظاهر پرستی است و طالب حق بودن را در جستجوی حقیقت بودن می‌داند:                                      در عیش و سرور لایزالی افتاد         چون من هر کس که لاابالی افتاد

زهر غم روزگارگویی شهد است            در مشرب همتی که عالی افتاد

او به قدرت خود در سخنوری آگاه بوده است و در تعریف از خود و شعر خود چند رباعی دارد که یکی از آنها در اینجا آورده می‌شود:

   آنانکه به زعم خویش صاحب سخنند     عاری ز فنون شعر و استاد فنند

شک نیست که طوطیان شکر شکنند         زین نوع که در شکست اشعار منند

میر مغیث‌الدین تصاویر بسیار زیبایی در اشعار خود آفریده است به ویژه با می و صراحی :

روزی دهد از خون جگر گردونم       هر روز شود شکست دل افزونم

خالی شود از باده سفالی که شکست     حیران دل شکسته پر خونم

یا:

اشکم همه آلوده به خون می‌آید       بنگر که دل خون شده چون می‌آید

این باده ندانم که چرا صاف نشد            با آنکه ز پرده‌ها برون می‌آید

در نسخه مورد بحث چند رباعی نیز در هجو ضبط شده است که یکی از آنها پرداخت بسیار زیبایی دارد و خطاب به فردی موسوم به «رسمی» سروده  شده است:

«رسمی» تو رئیس ده بی  حاصلی ای        خود رسته گیاه دشت نامقبلی ای

هجوت نکنم چون که نه ای قابل هجو          افسوس که در پناه ناقابلی ای

   او دیدگاه خود نسبت به زن را این گونه بیان می‌کند:

از ره نروی به جعد گیسو از زن       مار سیه است هر سر مو از زن

از پهلوی مرد زن برون آوردند        یعنی که تهی نکوست پهلو از زن

 محوی نیز مانند هر مسلمانان دیگر به حضرت رسول ارادت دارد و این ارادت خود را در رباعی زیر نشان داده است:

 احمد که شه سریر لولاک آمد            جانیست کز آلایش تن پاک آمد

یک حرف ز مجموعه عزّ و شرفش           لولاک لما خلقت الافلاک آمد

او  به سان هر فرد شیعی نسبت به دوازده امام معصوم نیز ارادت دارد:

 یا رب بزدای از دلم زنگ ظلوم          وز ظلمت غیر پاک ساز آن برو بوم

چون سر بنهم مغرب من مشرق ساز            از مهر دوازده امام معصوم

از میان ائمه اطهار گویا ارادت خاصی به امام علی(ع) دارد:

      خاک نجف آبرو به هر تن بخشد       شوق ره او جان به تن من بخشد

  سبک نگارش:

 فصل و وصل

به نظر می‌رسد کاتب  بیشتر به متصل‌نویسی واژگان گرایش داشته است. از مجموع وصل‌ها و فصل‌هایی که در نسخه موجود است به نظر می‌رسد کاتب بیشتر ترجیح می‌دهد واژگانی را که قابلیت متصل‌نویسی دارند  به هم متصل بنویسد. در زیر چند نمونه ذکر می‌گردد.

غالباً پیشوند «بی» به واژة بعد از خود متصل نوشته شده است:

ما بیتو هزار روز کردیم به شب    با تو چه شود اگر شبی روز کنیم

حرف ربط «به» در تمام  موارد دیده شده، به واژه بعد از خود متصل نوشته شده است:

 وصلت بمن بی  سر و پا نگذارند      یکدم بمراد من تو را نگذارند

پیشوند نفی همیشه به اسم متصل در مورد فعل گاهی متصل و  گاهی منفصل است.

 زانوی جهان نورد (نه ورد) گردون بویم               گرد آبله رفت ز پا نرویم (نه رویم)

             از یار به سوی ما نگاهی نه فتاد               یک ره گذرش به خاک راهی نه فتاد

              جز من دگری اسیر زلف تو نماند                    در سلسله ات پیر غلامی مانده

ضمایر اشاره «این» و «آن» در اکثر موارد به واژه بعد از خود متصل نوشته شده است.

گاهی کاتب سه واژه را متصل به هم نوشته است:

زانسانکه حریص سیم ورز اندوزد       ما در هجران وزر و وبال اندوزیم

یای نشانه اضافه هرگاه بعد از «ه» بیان حرکت قرار گیرد به صورت همزه بر روی «ه» به نمایش در می‌آید. همچنین هرگاه تک واژه «ای» بعد از «ه» بیان حرکت قرار گیرد با همزه نمایش داده می‌شود و  هرگاه حرف «ی» به حرف ماقبل خود متصل شود با دو نقطه در زیر نوشته می‌شود.

حروف ویژه فارسی

حرف «گ» به صورت «ک» نوشته می‌شود

حرف «پ» به دو صورت «ب» و «پ» نوشته می‌شود

حرف «ژ» به صورت «ز» نوشته می‌شود.

حرف «چ» به صورت «چ» و «ج» نوشته می‌شود.

گاهی در یک بیت این گونه‌گونی مشاهده می‌شود:

تا چند حسد بری به نظاره گیان            جشمی دارای تو نیز بگشا و ببین

مشخصات ظاهری نسخه:

این نسخه خطی دارای 80 صفحه‌ می‌باشد که در برخی صفحات آن 5  در برخی دیگر 7 و در برخی  9  و در برخی دیگر 10 رباعی نوشته شده است. اما به صورت غالب در هر صفحه 9 رباعی نوشته شده است که به وسیله خطوطی از هم جدا و منفک شده‌اند، به گونه‌ای که 7 رباعی در بطن صفحه و دو رباعی در حاشیه خارجی  صفحات نوشته شده است. و در مجموع حدود 720 رباعی ذکر شده است.

در برخی رباعی‌ها میر مغیث‌الدین تخلص خود را آورده است و این یکی از کارهای نادر است زیرا در غزل و یا قصیده مرسوم بود که تخلص خود را ذکر کنند ولی در رباعی تا قبل از محوی همدانی کسی چنین نکرده است. 

شرح احوال برگرفته از مقاله استاد یاحقی در کتاب پردگیان

در خانه گردون ز وفا هست اثاث          بر سیرت آباست موالید ثلاث

زنهار، وفا و مردمی چشم مدار          از دوده آدم چه ذکور

                                           چشم بارانی

آسمان چشم تو ،   بارانی    است                        قلب من از دیدنش طوفانی است

 بر گل رخسار چون شبنم نشست                       خنده های من دگر   پنهانی   است

خواستم ،آزاد،      باشم ،     بارها                       گرچه تن آزاد ،دل   زندانی    است

خواستم ،تا شکوه  گویی کم  کنم                           این   تقاضا، از دل حیرانی است

 یک کبوتر  بچه  در   گوشم   بگفت                       سر فرو بردن  به پر ،نادانی است                                 

 گفتنی ها را بگو ،از راز،    عشق                            گفتن    گفتار ها ،قرآنی   است

من شکایتها ،زتو       دارم     ولی                          باز رویت  ،همچنان ،نورانی است

 دامنی پر شعر هم   تقدیم      تو                         یک شبی دل پیش تو مهمانی است

 لب گشا و گو به من از راز عشق                           این تسلیِ     غمِ   پنهانی   است

شعر ناب احساس(روشن)میکند                             از کلامی کز دل بریانی است

******************************************************
            خنده تو خنده من                       

             خنده تو بهار دل ،شکفتن شکوفه ها است           

             خنده بزن خنده بزنکه خنده تو دلگشا است

            به سینه ار فرو کنی خنجر غم خنده زنان         

           شکایتی نمی کنم که خنده تو خونبها است

              خنده  من ،گریز من، زمردن از ،فراق تو           

          خنده  تو امید من، برای ماندن و بقاء  است 

             خنده تو د،لا لتی ،زمیل تو ،به مرگ من                  

         خنده من رضایتی به میل و رغبت شما است

           خنده ما ،تحمل و خنده تو ،تمسخر است             

            تحمل  جدایت  تمسخر  طاقت   ما است

          خنده تو سرودن و خنده ما ستودن است          

       سرودن شکوه گل ستودن شعر شما است

          خنده تو حکایت روشنی از زندگی است              

   خنده من روایت از مرحمت و لطف خدا است  

غارت دل

گفتم : همه وجودتو ،موزرن کشیده اند

گفتا  : برای  " غارت  دل " آفریده اند

گفتم : لبان لعل  تو ،شیرین تر ازعسل

گفتا : نخورده شیر ،که  شکر  مزیده اند

گفتم : که سروقد  تو، بس سایه گستراست

گفتا  : چه  بیدلان  ،که  به سایه  ،لمیده اند

گفتم : که  خال کنج لبت ،ازبرای چیست ؟

گفتا : که  دانه ،  بهر  شکاری ، بچیده اند

گفتم :  که سوخت قاسمی ازداغ ،هجرتو

گفتا : که عاشقان ،همه هجران کشیده اند

«نخل شهید»
افتاده در خون بازو ندارد
نخل شهیدم گیسو ندارد

 سربند سبزی پیشانی‌اش بود
در سر هوایی جز او ندارد

بر نیزه سر داد شعر بلندی
کاین بیشه دیگر آهو ندارد

 از او اگر ماند تنها پلاکی
عطری که دارد شب بو ندارد

دستان پاکش از شانه افتاد
در خون شناور پارو ندارد

من خواب دیدم نخل شهیدی
افتاده در خون گیسو ندارد

کمال شفیعی مشعوف

**********************

شعر شماره ١۵ می خواهم دست به کار بزرگی بزنم /منبع وبلاگ آدرابانا

جهان کوچک خوشبخت پشت زیبایی تو آرمیده است

تو زیبایی

و من

مست

فردا

جهان دوباره در نفس های تو آغاز می شود

من هشیارم

و تو همچنان زیبایی

خوشا به حال کلمات

که در زیبایی تو

تطهیر می شوند

بین خودمان باشد

جهان شعری ست

که زیبایی تو را

می سراید

تو خورشیدی هستی

که هر چه بتابد

زیباتر می شود

"کمال شفیعی-می خواهم دست به کار بزرگی بزنم"

خدا انسان را در رنج آفرید

"ولقد خلقنا الانسان فی کبد "

و تو در دهان من تابیدی

که بلبلان به فتح دیوارهای تاریک جهان

شادمانه بخوانند

چونان معجزات پیامبران

سریانی سرودهایم را فصیح

درخت ها تحمل این هم زیبایی را ندارند

خدا مرا در رنج آفرید

خدا انسان را عجول آفرید

بیا به رود برگردیم

"همواره تصورم از بهشت

کتابخانه ای بوده است"

مگر نه این که در اول

فقط کلمه بود؟!

خدا در پس پنجره ی کلمات

بهشت را وعده داده است

بیا به رود برگردیم